Słyszysz, że statek płynie 20 węzłami na odległość 150 mil. Pytanie: jakich mil? Odpowiedź: morskich. I te morskie mile mają zupełnie inne podstawy niż lądowe – są zakorzenione w geometrii kuli ziemskiej.

Definicja mili morskiej

Mila morska (nautical mile) to 1852 metrów – dokładnie. Ta wartość obowiązuje od 1954 roku (konwencja BIPM). Wcześniej różne kraje używały różnych wartości (USA 1853,25 m, Wielka Brytania 1853,18 m).

Skąd 1852 m? Mila morska to 1 minuta kąta na wielkim kole kuli ziemskiej (głównie południka). Ziemia ma obwód ok. 40 075 km, podzielony na 360 stopni × 60 minut = 21 600 minut. 40 075 000 m / 21 600 ≈ 1855 m. Uzgodniono 1852 m jako wygodną wartość bliską rzeczywistości.

Porównanie jednostek odległości

Jednostka Skrót Dokładna wartość Przybliżenie
Mila morska NM, nmi 1852 m 1,852 km
Mila lądowa mi 1609,344 m 1,609 km
Kilometr km 1000 m –
Jard yd 0,9144 m ~0,91 m

Wzory przeliczeniowe:

mila morska → km: km = NM × 1,852
km → mila morska: NM = km / 1,852 ≈ km × 0,5400

mila morska → mila lądowa: mi = NM × 1,1508
mila lądowa → mila morska: NM = mi × 0,8690

Co to jest węzeł?

Węzeł (knot, kn) to jednostka prędkości równa 1 milę morską na godzinę:

1 węzeł = 1,852 km/h
1 węzeł = 0,5144 m/s

Nazwa pochodzi od historycznej metody pomiaru prędkości statku – rzucano za burtę "loch" (kawałek drewna na linie z regularnie zawiązanymi węzłami) i liczono, ile węzłów przeszło przez dłonie w ciągu 28 sekund.

Prędkość (węzły) Prędkość (km/h) Kontekst
3 kn 5,6 km/h Żaglówka w słabym wietrze
6 kn 11,1 km/h Średnie tempo jachtu
15 kn 27,8 km/h Prom morski
25 kn 46,3 km/h Szybki statek, fregata
250 kn 463 km/h Samolot pasażerski (prędkość przelotowa)
450 kn 833 km/h Samolot odrzutowy przy dużej prędkości

Dlaczego lotnictwo też używa mil morskich?

Lotnictwo przejęło mile morskie (i węzły) od marynarki wojennej, bo nawigacja lotnicza i morska przez długi czas używały tych samych map i metod. Skala minut kątowych jest naturalna przy nawigacji po sferze ziemskiej. Dziś wszystkie komercyjne samoloty na całym świecie mierzą odległości w milach morskich i prędkość w węzłach – to standard ICAO (Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego).

Wyjątek: wysokość lotu podaje się w stopach, nie w metrach. Typowy przelot pasażerski odbywa się na 35 000 stóp = ok. 10 670 m.

Praktyczny wymiar – nawigacja

Ogromna zaleta mili morskiej: na mapie możesz bezpośrednio mierzyć odległość kątomierzem. Jeden stopień szerokości geograficznej = 60 mil morskich. Minuta szerokości = 1 mila morska. To sprawia, że mierzenie na mapie morskiej jest natychmiastowe – bez żadnych przeliczników.

Dla porównania: jeden stopień długości geograficznej przy różnych szerokościach to różna odległość (ze względu na spłaszczenie kuli). Dlatego na mapach morskich używa się do pomiaru odległości tylko skali południkowej (pionowej), nie równoleżnikowej.