Majsterkowanie to dziedzina, gdzie systemy metryczny i imperialny zderzają się bez ostrzeżenia. Kupujesz wiertło 6 mm, śrubę M8, deskę 2×4 cale i rurę 3/4". Każdy z tych rozmiarów pochodzi z innej tradycji. Warto znać tę dżunglę.

Deska 2×4 – największy mit budowlany

W USA i Kanadzie deska opisywana jako 2×4 cale ma w rzeczywistości wymiary 38 × 89 mm (1,5" × 3,5"). Podobnie deska 2×6 to faktycznie 38 × 140 mm.

Skąd ta różnica? Wymiary nominalne (2×4) opisują drewno surowe, przed suszeniem i obrzynaniem. Po wysuszeniu i heblowaniu deska traci ok. 12 mm na każdą stronę.

Rozmiar nominalny Rozmiar rzeczywisty (mm) Rozmiar rzeczywisty (cale)
1×2" 19 × 38 mm ¾" × 1½"
1×4" 19 × 89 mm ¾" × 3½"
1×6" 19 × 140 mm ¾" × 5½"
2×2" 38 × 38 mm 1½" × 1½"
2×4" 38 × 89 mm 1½" × 3½"
2×6" 38 × 140 mm 1½" × 5½"
2×8" 38 × 184 mm 1½" × 7¼"
4×4" 89 × 89 mm 3½" × 3½"

Śruby – gwint metryczny i calowy

Śruby metryczne (M) opisują się przez nominalna średnicę × skok gwintu w milimetrach:

  • M6 × 1,0 – śruba o średnicy 6 mm, skok gwintu 1 mm
  • M8 × 1,25 – średnica 8 mm, skok 1,25 mm
  • M10 × 1,5 – średnica 10 mm, skok 1,5 mm
Oznaczenie Średnica Skok gwintu Klucz (mm)
M4 4 mm 0,7 mm 7 mm
M5 5 mm 0,8 mm 8 mm
M6 6 mm 1,0 mm 10 mm
M8 8 mm 1,25 mm 13 mm
M10 10 mm 1,5 mm 17 mm
M12 12 mm 1,75 mm 19 mm

Śruby calowe (UNC/UNF) opisuje się jako średnica" – liczba zwojów na cal (TPI):

  • 1/4"-20 – 1/4 cala średnicy, 20 zwojów na cal
  • 3/8"-16 – 3/8 cala średnicy, 16 zwojów na cal
Cal (UNC) Metryczny odpowiednik TPI
#8 ok. M4 32
1/4" ok. M6 20
5/16" ok. M8 18
3/8" ok. M10 16
1/2" ok. M12 13

Rury – kiedy cal to nie cal

Rury instalacyjne to osobna układanka. Rura opisywana jako 3/4" (trzy czwarte cala) ma zewnętrzną średnicę 26,7 mm – bo historyczny cal rurowy odnosił się do wewnętrznej średnicy starszych rur o grubszych ściankach.

Kluczowe rozmiary rur stalowych (DN = Diameter Nominal):

Oznaczenie DN Średnica zew. (mm) Gwint
1/2" 15 21,3 mm G 1/2
3/4" 20 26,9 mm G 3/4
1" 25 33,7 mm G 1
1 1/4" 32 42,4 mm G 1¼
1 1/2" 40 48,3 mm G 1½
2" 50 60,3 mm G 2

Wiertła – proste i logiczne

Wiertła metryczne to czysta przyjemność – rozmiar to po prostu średnica w milimetrach: wiertło 6 oznacza 6 mm. Seria standardowa: 1; 1,5; 2; 2,5; 3; 3,5; 4; 4,5; 5; 6; 7; 8; 10; 12 mm.

Wiertła calowe (typowe w USA) sprzedaje się we frakcjach: 1/16", 1/8", 3/16", 1/4" itd.

Wiertło calowe Przeliczenie Wiertło metryczne (najbliższe)
1/16" (0,0625") 1,588 mm 1,5 mm
1/8" (0,125") 3,175 mm 3 mm
3/16" (0,1875") 4,763 mm 4,8 mm
1/4" (0,25") 6,35 mm 6 mm
3/8" (0,375") 9,525 mm 9,5 mm
1/2" (0,5") 12,7 mm 13 mm

Praktyczna zasada przy zakupach

Sprawdzaj zawsze rzeczywiste wymiary w milimetrach lub centymetrach, nie polegaj na nominałach. Przy zamówieniach z USA przelicz wymiary z calowych na metryczne przed zakupem – różnica 2–3 mm może decydować o tym, czy element pasuje do reszty projektu.