System metryczny wydaje się oczywisty – dziesiątkowy, logiczny, łatwy do przeliczania. Jednak większość krajów anglojęzycznych nadal używa cali, stóp, jardów i mil. Dlaczego tak się stało i skąd te jednostki się wzięły?

Korzenie sięgają starożytności

Większość imperialnych jednostek długości wywodzi się bezpośrednio z ludzkich proporcji. Były to praktyczne rozwiązania – każdy miał je zawsze przy sobie, dosłownie.

Cal (inch) pochodzi od łacińskiego uncia, czyli „jedna dwunasta". W XII wieku angielski król Edgar zdefiniował cal jako szerokość kciuka w najszerszym miejscu. Późniejsza definicja z XIII wieku opisywała cal jako długość trzech ziaren jęczmienia ułożonych końcami do siebie.

Stopa (foot) to długość stopy człowieka – mniej więcej. Różne kultury używały stopy o nieco innej długości: stopa egipska wynosiła ok. 30 cm, stopa atycka 29,6 cm, a angielska stopa przyjęła w 1959 roku dokładnie 30,48 cm.

Jard (yard) – tradycja angielska mówi, że król Henryk I (XII w.) zdefiniował jard jako odległość od czubka nosa do koniuszka wyciągniętego ramienia.

Mila (mile) pochodzi od łacińskiego mille passuum – tysiąc kroków podwójnych legionistów rzymskich. Jeden krok podwójny to ok. 1,48–1,52 m, więc tysiąc takich kroków daje ok. 1480–1520 m. Angielska mila lądowa wynosi dziś 1609,34 m.

Wielki bałagan przed unifikacją

Przez wieki nie istniał jeden jednolity standard. Różne hrabstwa, miasta i gałęzie handlu używały własnych definicji. W samej Anglii można było spotkać kilka rodzajów stóp i różne długości mili:

Jednostka Wariant Długość
Mila lądowa (statute mile) standardowa 1609,34 m
Mila nautyczna nawigacyjna 1852,00 m
Mila szkocka historyczna ~1814 m
Mila irlandzka historyczna ~2057 m
Fathom (sążeń) morski 1,8288 m

Dopiero Statut Mili z 1593 roku ujednolicił mile lądową w Anglii jako 8 furlongów = 1760 jardów.

Dlaczego Francja wybrała metr, a nie Anglia?

Metr wynaleziono we Francji podczas rewolucji, w 1793 roku. Jego definicja była ambitna: jedna dziesięciomilionowa część ćwiartki południka ziemskiego. Francja narzuciła system metryczny najpierw sobie, potem – przez napoleońskie podboje – całej Europie kontynentalnej.

Anglia w tym czasie była w konflikcie z Francją i nie zamierzała przyjmować jej rewolucyjnych pomysłów. Wielka Brytania oficjalnie przyjęła system metryczny... w 1965 roku, choć w praktyce obydwa systemy nadal funkcjonują równolegle.

Pozostałości w codziennym życiu

Cale nie zniknęły ze świata. Dziś stosuje się je powszechnie w:

  • rozmiarach ekranów (TV, monitory, smartfony),
  • wymiarach opon samochodowych (np. 205/55 R16),
  • rozmiarach śrub i rur w budownictwie (szczególnie w USA),
  • rozmiarach ubrań (stopy, klatka piersiowa w calach),
  • lotnictwie – wysokość lotu podaje się w stopach na całym świecie.

Wzór przeliczeniowy pozostaje niezmienny od 1959 roku:

1 cal = 2,54 cm (dokładnie)
1 stopa = 30,48 cm (dokładnie)
1 jard = 91,44 cm (dokładnie)
1 mila lądowa = 1609,344 m (dokładnie)

Czy system imperialny zniknie?

USA nie mają planów przejścia na metrykę. W Wielkiej Brytanii drogi nadal mierzą się w milach, piwo sprzedaje się w pintach, a wysokość człowieka podaje w stopach i calach. Coraz więcej młodych Brytyjczyków operuje swobodnie systemem metrycznym, ale starsze pokolenie pozostaje przy imperialnym.

Dla reszty świata te jednostki nie znikną szybko – za długo zakorzenione są w technologii, sporcie i popkulturze.